Việt Nam trước ngày gặp Philippines: khối đội hình nén chặt và cái giá của vị thế ứng viên

Trong đoạn phim tập luyện mà Liên đoàn bóng đá Việt Nam đăng tải, Kim Sang-sik đứng giữa vòng tròn cầu thủ, hai tay vẽ một hình chữ nhật trong không khí. Ông nhắc đi nhắc lại rằng cả 11 cầu thủ Việt Nam phải nằm gọn trong một khung hình, bất kể đội đang cầm bóng hay vừa mất bóng. Một huấn luyện viên dùng tay để đo khoảng cách giữa các tuyến nói với tôi nhiều hơn mọi sơ đồ vẽ đẹp trên bảng đen. Ba mươi tư năm theo nghề dạy tôi một điều: thứ mà một huấn luyện viên lặp đi lặp lại trong buổi tập chính là nỗi sợ lớn nhất của ông ta. Kim Sang-sik không sợ hàng công thiếu ý tưởng. Ông sợ khoảng trống giữa tuyến giữa và hàng thủ mỗi khi bóng bị mất. Một thập kỷ trước tôi tin dữ liệu. Bây giờ tôi tin đôi mắt. Và đôi mắt đang nhìn thấy một đội tuyển bước vào FIFA ASEAN Cup với vị thế ứng viên số một khu vực Đông Nam Á, mang theo bên mình một danh sách chấn thương dài hơn danh sách dự bị. Việt Nam mở màn gặp Philippines vào ngày 26 tháng 9. Ba ngày sau, ngày 29 tháng 9, là Thái Lan, trận đấu thật sự quyết định ngôi đầu bảng. Indonesia đăng cai với các sân ở Bandung và Jakarta, một chi tiết ban tổ chức không nói to nhưng ai cũng hiểu. Bảng đấu còn có Pakistan và Bangladesh, những cái tên khiến người ta phải nhẩm lại lịch vài lần mới tin. Ngay ở khâu gọi tên, giải đấu này đã gây rối. Tài liệu tôi đọc được nói về một kỳ ASEAN Cup như thể nó đã kết thúc, với Việt Nam vô địch và một cầu thủ của họ được bầu là hay nhất giải. Cùng lúc, cùng nguồn ấy nói về một FIFA ASEAN Cup sắp khởi tranh. Hai điều đó không thể cùng nằm gọn trong một cuốn lịch bình thường. Khi một giải đấu chưa thống nhất nổi tên gọi của chính nó trong các văn bản chính thức, tôi giữ quyền nghi ngờ mọi con số đi kèm. Đám đông tin vào bảng số. Tôi tin vào nỗi đau trên sân cỏ. Trên bảng số, Việt Nam hơn Philippines khoảng 40 bậc xếp hạng FIFA. Đó là khoảng cách cấu trúc, không phải khoảng cách cảm xúc. Albert Cuadrat, huấn luyện viên Philippines, thừa nhận điều đó trước báo giới khi gọi Việt Nam là một trong những ứng viên hàng đầu. Dịch câu ấy sang tiếng người thường: khi một huấn luyện viên đối phương chủ động nâng đối thủ lên, ông ta đang chuyển áp lực sang phía bên kia sân. Cuadrat còn làm một việc nữa. Ông tuyên bố đội của ông sẽ ra sân để thi đấu sòng phẳng, không dựng xe buýt trước khung thành. Với một đội bị đánh giá thấp hơn 40 bậc, tuyên bố ấy nghe như can đảm. Nó cũng có nghĩa Philippines sẽ chủ động đá, kéo giãn đội hình Việt Nam, và nhắm vào đúng khoảnh khắc mà Kim Sang-sik sợ nhất: lúc bóng đổi chủ. Cuadrat còn nói ông cho học trò xem băng hình về các cầu thủ nhập tịch của Việt Nam. Một chi tiết nhỏ nhưng đáng chú ý, vì nó cho thấy ông đã chuẩn bị cho một trận đấu cụ thể, chứ không phải một trận cầu danh dự. Kim Sang-sik nói ông muốn đội đá tấn công nhiều hơn mà vẫn giữ được sự chắc chắn trong phòng ngự. Nghe như câu nói vô thưởng vô phạt trong phòng họp báo. Thực tế, đó là một thỏa hiệp quản trị rủi ro cổ điển: dâng hàng thủ cao hơn và cầm bóng nhiều hơn trước những đối thủ yếu hơn, nhưng không phơi ra một hàng phòng ngự đang có vấn đề về thể lực. Vấn đề nằm ở chỗ: thứ ông yêu cầu, một khối đội hình nén chặt với 11 người trong một khung hình, lại là thứ đòi hỏi thể lực cao nhất trong bóng đá hiện đại. Không thể nén chặt nếu đôi chân không còn chạy nổi. Đó là mâu thuẫn ruột của cả kế hoạch, và mọi buổi tập ở Hà Nội đều đang xoay quanh nó. Hoàng Đức được đặt làm đội trưởng, nhưng chính anh đang bị nghi ngờ về khả năng ra sân. Thanh Chung chấn thương và mất suất, mở cửa cho Ngô Đăng Khoa. Khoa sinh ra và lớn lên ở Tây Úc, về nước chơi bóng ở V-League, nhận quốc tịch Việt Nam trong tháng Năm và lập tức được gọi lên tuyển. Trong hồ sơ của anh có một chấn thương sụn chêm đã qua. Nhìn vào đó, tôi thấy một điều mà truyền thông trong nước ít gọi tên: đội tuyển Việt Nam đang vận hành một cơ chế thu hồi kiều bào. Một cầu thủ sinh ở nước ngoài, lớn lên ở nước ngoài, được hấp thụ về V-League, lấy quốc tịch, rồi đưa vào đội tuyển với chi phí thấp hơn nhiều so với việc xây một lò đào tạo tử tế trong mười năm. Xuân Son là mẫu thứ hai của cùng một mô hình. Ở cấp độ khu vực, Philippines, Singapore hay Bangladesh cũng đang đi trên con đường ấy với cầu thủ gốc nhập cư. Khi tất cả cùng đi một con đường, con đường đó ngừng là lợi thế và trở thành tiêu chuẩn tối thiểu. Người ta ca ngợi bản sắc, nhưng thứ đang thay đổi bản sắc nhanh nhất trong bóng đá khu vực lại là hộ chiếu. Về cấu trúc lãnh đạo, Hoàng Đức là đội trưởng, Xuân Son và Nguyễn Đình Bắc là đội phó. Đặt một cầu thủ chưa chắc ra sân làm thủ lĩnh, rồi đặt hai đội phó trẻ bên cạnh anh ta, là một cách nói rất rõ về kế hoạch chuyển giao thế hệ. Kim không chỉ chọn người đá trận tới. Ông chọn người sẽ lớn lên sau giải. Đình Bắc mới 22 tuổi. Cậu vừa vô địch V-League, vừa được vinh danh ở sân chơi khu vực, vừa lọt vào danh sách cầu thủ đáng xem của FIFA, và giờ là đội phó. Bốn dòng lý lịch ấy cộng lại thành một trọng lượng mà không ai ở tuổi 22 nên phải mang. Có một điểm về luật mà tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ câu chuyện, và nó gần như không xuất hiện trong các bản tin. Kỳ ASEAN Cup trước được tổ chức ngoài cửa sổ thi đấu quốc tế của FIFA. Nghĩa là các câu lạc bộ không bắt buộc phải nhả người. Cuadrat kể rằng Philippines phải dùng một đội hình U23 trong khi Việt Nam tung ra lực lượng mạnh nhất, và ông nhấn mạnh điều đó tạo khác biệt về chuẩn bị. Ông từ chối lấy đó làm cái cớ. Nhưng cách ông nói ra lại là một cách khiếu nại mà không cần ký đơn. Hệ quả kép ở đây rất đáng suy nghĩ. Việt Nam có lợi thế vì phần lớn trụ cột đang chơi trong nước, tập trung ở V-League, dễ tập cùng nhau, dễ giữ nguyên khối đội hình. Đó là lợi thế về hậu cần, không phải về tài năng. Và nó bị xóa sổ nếu giải đấu được tổ chức đúng cửa sổ FIFA, khi các câu lạc bộ buộc phải nhả người nhưng cũng là lúc những đội có mạng lưới kiều bào dày nhất lại đủ lực lượng nhất. Đám đông gọi đó là sức mạnh nội lực. Tôi gọi đó là hệ quả của một lỗ hổng luật. Nếu chữ FIFA trong tên giải mang ý nghĩa một đối tác tổ chức chính thức, chứ không phải một người lập danh sách, cái lỗ hổng ấy sẽ dần bị bịt lại, và lợi thế hậu cần của bóng đá Việt Nam sẽ mỏng đi theo. Người ta gọi tôi là kẻ ngược chiều. Tôi gọi họ là đám đông. Nhưng lần này tôi phải tự nghi ngờ chính mình, và tôi làm điều đó một cách công khai, vì đó là cách duy nhất để một bài phân tích còn giữ được giá trị. Giả thuyết của tôi có một lỗ hổng lớn: nó được dựng bằng lời nói, không bằng dữ liệu chuyển động. Trong tay tôi không có chỉ số bóng đá thực nghiệm nào, không xG, không PPDA, không một con số nào đo cường độ pressing. Mọi phán đoán về việc Kim sẽ buộc phải hạ nhịp đều là suy luận từ danh sách chấn thương và từ những câu trả lời ở phòng họp báo. Và có một khả năng khác mà tôi chưa tính đủ. Chấn thương không nhất thiết kéo một đội xuống. Nó có thể đẩy đội lên. Khi Hoàng Đức không đủ thể lực để giữ nhịp chậm, khi những cái tên trẻ như Đình Bắc và Khoa buộc phải đá chính, Kim có thể bị đẩy vào thứ bóng đá nhanh hơn cả điều ông dự định. Đôi chân 20 tuổi không biết cách chơi chậm. Nếu điều đó xảy ra, tôi đã đọc sai hướng gió, và cái tôi gọi là rủi ro lại hóa thành bàn đạp. Một khả năng nữa khiến tôi có thể sai là tôi đọc Cuadrat quá nặng. Tuyên bố đá sòng phẳng của ông ta có thể là thật. Philippines có thể là một đội bóng đang lên thật sự, chứ không phải một cái bẫy họp báo. Nếu họ pressing cao và Việt Nam không thoát nổi tuyến đầu, trận mở màn ngày 26 tháng 9 sẽ là một đêm dài hơn nhiều so với dự đoán của đám đông. Và điều cuối cùng, cũng là điều tôi ngại nói nhất: áp lực của kẻ được đánh giá cao không nằm ở chỗ thua, mà nằm ở chỗ không thắng. Một trận hòa với Philippines sẽ bị đọc như một thất bại. Với một đội hình đang thiếu người, sự khắt khe ấy có thể đắt hơn một trận thua thật sự, vì nó bào mòn sự tự tin ngay trước trận gặp Thái Lan. Khi cả thế giới đồng thanh, tai tôi bắt đầu ù đi vì tiếng vọng của sai lầm. Dự đoán của tôi có thể kiểm chứng được, và tôi nói thẳng để quý vị có quyền bắt lỗi. Trong 20 phút đầu trận gặp Philippines, hãy nhìn vào khoảng cách giữa hàng thủ và tuyến giữa mỗi khi Việt Nam mất bóng. Nếu khoảng cách đó giãn ra sau phút 60, nghĩa là kế hoạch nén chặt của Kim đang bị thể lực trói tay. Nếu nó vẫn giữ nguyên đến phút 90, thì người đã sai là tôi. Và hãy nhớ điều này: trận đấu thật của Việt Nam ở vòng bảng diễn ra ngày 29 tháng 9, gặp Thái Lan. Philippines chỉ là cánh cửa. Cánh cửa thì ai cũng mở được. Ngưỡng cửa mới là thứ làm người ta vấp.