Chồng cõng vợ chạy đua tại Cần Giờ: Khi sân khấu thể thao không cần khán giả để tỏa sáng

Sáng Chủ Nhật, trên con đường cát ven biển Cần Giờ, anh Xuân Thêm bước đi chậm rãi nhưng không hề yếu đuối. Trên lưng anh là vợ — chị Thùy Linh — nằm gọn trong tư thế cõng truyền thống, hai tay vòng qua cổ chồng. Bước chân của anh ngắn đi, đầu gối hơi khuỵu xuống, nhưng nhịp đi đều đặn và không ngừng nghỉ. 200 mét đường đua — anh chậm rãi vượt qua trong hơn ba phút. Đó là tốc độ khoảng 1,1 mét mỗi giây, tương đương bước đi nhanh, không phải chạy bộ. Nhưng trên khuôn mặt anh không có nét chịu thua — chỉ có khoảnh khắc hoàn thành một điều gì đó lớn lao hơn bản thân cuộc đua. Đôi vợ chồng này — anh Thêm 34 tuổi, chị Linh 29 tuổi — đã giành chiến thắng ở nội dung cõng vợ chạy đua tại sự kiện HDBank Green Marathon 2026, diễn ra cuối tuần qua tại huyện Cần Giờ, TP. HCM. Cả hai đều là thành viên của Câu lạc bộ Chạy bộ An Sương — một cộng đồng chạy bộ nghiệp dư quen thuộc với những buổi tập sáng cuối tuần và những cuộc đua phong trào khắp miền Nam. Không có huy chương vàng, không có khoản tiền thưởng — chỉ có tràng pháo tay từ hàng trăm khán giả địa phương và một niềm vui khó diễn tả thành lời. Nhưng điều đáng chú ý hơn cả chiến thắng ấy nằm ở kế hoạch ngay sau đó: sáng hôm sau, cả hai sẽ đứng ở vạch xuất phát của cự ly 42 km marathon chính thức. Một ngày trước đó, họ vừa hoàn thành 200 mét cõng tạ với tải trọng tương đương 40-50 kg — tức khoảng 55-75% trọng lượng cơ thể một người đàn ông trưởng thành. Đó không phải là chiến thuật của những vận động viên chuyên nghiệp. Đó là lựa chọn của những người chạy bộ vì đam mê, vì cộng đồng, và vì niềm vui được làm điều gì đó bất ngờ cùng nhau. Trong suốt 42 năm theo dõi thể thao — từ những đường chạy marathon đầu tiên ở Nairobi đến các giải điền kinh lớn nhất hành tinh — tôi đã chứng kiến vô số khoảnh khắc được ghi nhận bằng thời gian, bằng huy chương, bằng hợp đồng triệu đô. Nhưng cũng có những khoảnh khắc không thể đo bằng bất kỳ thước đo nào của thể thao thượng hạng — và cuộc đua cõng vợ tại Cần Giờ chính là một trong số đó. Trên đôi chân anh Thêm, tôi thấy cả một thế hệ những người chạy bộ Việt Nam chưa từng được ghi tên trong bảng xếp hạng nào, nhưng vẫn kiên trì bước đi mỗi sáng Chủ Nhật. Nội dung cõng vợ chạy đua — tiếng Anh gọi là "wife-carrying" — không phải là sáng tạo của người Việt. Nguồn gốc của nó xuất phát từ truyền thống Nordic, cụ thể là môn "eukonkanto" của Phần Lan, nơi đàn ông cõng vợ (hoặc bạn đời) vượt qua một chướng ngại vật dài 253,5 mét. Ở phiên bản Phần Lan, vận động viên hàng đầu có thể hoàn thành cự ly này trong khoảng 60 giây, tức tốc độ gấp bốn lần so với những gì diễn ra tại Cần Giờ. Nhưng chính sự khác biệt ấy lại cho thấy bản chất thật sự của sự kiện: đây không phải một cuộc thi đấu thể thao, mà là một trò tiêu khiển cộng đồng được nhập khẩu, bản địa hóa, và biến thành hương vị riêng. HDBank Green Marathon không phải là một giải đấu thuộc hệ thống World Athletics. Nó thuộc phân khúc "marathon đại chúng" — mass-participation marathon — nơi mục tiêu không phải là phát hiện tài năng hay xác lập kỷ lục, mà là tạo ra một sự kiện thể thao mà bất kỳ ai cũng có thể tham gia. Cấu trúc của giải được thiết kế như một chiếc phễu: có marathon chính 42 km làm điểm hấp dẫn chính, xung quanh đó là hàng loạt nội dung phụ dành cho các nhóm đối tượng khác nhau — trẻ em chạy 1,5 km và 3 km, các cặp đôi tham gia cõng vợ 200 mét, và hàng trăm khán giả đến cổ vũ. Đây là mô hình "festival marathon" phổ biến ở nhiều quốc gia đang phát triển, nơi thể thao lần đầu tiên vượt ra khỏi phòng tập gym và câu lạc bộ để trở thành một sự kiện cộng đồng. Sự kiện cõng vợ đã được tổ chức liên tục trong 5 năm liền, trở thành một phần không thể thiếu của HDBank Green Marathon. Đây là dấu hiệu cho thấy nhà tổ chức đã nhận ra giá trị truyền thông của nội dung này — một hình ảnh đẹp, dễ lan truyền, và đặc biệt phù hợp với thông điệp CSR (trách nhiệm xã hội doanh nghiệp) của một ngân hàng. Khi một ngân hàng đứng tên tài trợ chính cho một giải marathon, mục tiêu không phải là tìm kiếm vận động viên Olympic tiếp theo, mà là xây dựng hình ảnh thương hiệu gắn với lối sống lành mạnh và kết nối cộng đồng. Cuộc đua cõng vợ là một công cụ truyền thông hoàn hảo cho mục tiêu ấy. Nhưng điều tôi thấy thú vị hơn cả giá trị truyền thông nằm ở góc nhìn thể thao thuần túy — và đây là nơi tôi phải thừa nhận một ranh giới rõ ràng. Không một vận động viên điền kinh chuyên nghiệp nào lại dành năng lượng cho một nội dung không được công nhận, không có tiêu chuẩn đủ điều kiện, và không mang lại bất kỳ điểm xếp hạng nào. Thay vào đó, những người tham gia — như anh Thêm và chị Linh — là những "runner" (người chạy bộ) đích thực theo nghĩa thuần khiết nhất: họ chạy không phải để thắng, mà để trải nghiệm. Việc đăng ký chạy 42 km vào ngày hôm sau, sau khi đã cõng nhau 200 mét với tải trọng nặng, cho thấy họ là những người đã quen với việc chạy liên tục, chạy back-to-back, chạy vì bản thân chứ không vì bất kỳ ai đánh giá. Có một chi tiết nhỏ trong bài báo mà tôi không thể bỏ qua: một em nhỏ đã khóc trong cuộc đua 1,5 km dành cho trẻ em, và các pacer (người dẫn đường) đã hỗ trợ em hoàn thành đường chạy đến vạch đích. Đây không chỉ là một hình ảnh đẹp về tình người — nó còn cho thấy hệ thống an toàn của giải đấu đã được thiết lập, dù ở cấp độ cộng đồng. Trong bối cảnh một sự kiện có tải trọng cõng người lên đến 40-50 kg trên một quãng đường ngắn, việc thiếu các quy định về phân loại cân nặng hay sàng lọc y tế trước cuộc đua là một khoảng trống đáng lưu ý. Tuy nhiên, với những vận động viên nghiệp dư có kinh nghiệm như anh Thêm và chị Linh, rủi ro chấn thương mềm chỉ ở mức trung bình thấp. Mùa thu ở miền Nam Việt Nam, đặc biệt là tháng Chín, thường mang theo cái nóng hầm hập và độ ẩm cao — điều kiện lý tưởng cho kiệt sức do nhiệt nếu không có kế hoạch bổ sung nước và nghỉ ngơi hợp lý. Việc tổ chức một cuộc đua cõng tạ dưới cái nắng tháng Chín, ngay trước một cuộc chạy marathon 42 km, đặt ra câu hỏi về quản lý rủi ro từ phía nhà tổ chức. Nhưng đây là vấn đề thuộc về an toàn sự kiện, không phải về đạo đức thi đấu hay sự toàn vẹn thể thao — bởi ở cấp độ này, không có khung pháp lý nào của World Athletics hay WADA được áp dụng. Khi tôi nhìn vào bức tranh rộng hơn của thể thao Việt Nam, sự kiện tại Cần Giờ cho thấy một xu hướng đáng chú ý: sự phát triển của phong trào chạy bộ đại chúng đang len lỏi vào những địa bàn thứ cấp, không chỉ ở trung tâm TP. HCM hay Hà Nội. Cần Giờ — một huyện đảo với cảnh quan thiên nhiên đặc trưng, cách trung tâm thành phố khoảng 50 km — đã chứng kiến hàng trăm khán giả địa phương đổ ra đường cổ vũ. Đó là dấu hiệu của một thị trường marathon đang mở rộng, không chỉ về quy mô mà còn về địa lý. Các giải chạy bộ trẻ em — 1,5 km và 3 km — đóng vai trò như một "đường ống dẫn nước" cho thị trường tương lai. Trong 3-5 năm tới, những đứa trẻ hôm nay sẽ trưởng thành và có thể trở thành những người chạy marathon thế hệ tiếp theo. Đó là cách mà các thị trường chạy bộ đang phát triển xây dựng nền tảng bền vững — không phải bằng cách đào tạo vận động viên Olympic, mà bằng cách gieo mầm thói quen vận động trong một thế hệ. Nhưng có một góc khuất trong bức tranh này mà tôi muốn đặt ra: khi một ngân hàng tài trợ một giải marathon, liệu thông điệp thể thao có bị đồng nhất với thông điệp thương mại? Câu trả lời hiển nhiên là có — và đây không nhất thiết là điều xấu. Trong bối cảnh thể thao Việt Nam, nguồn lực tài chính từ doanh nghiệp là động lực quan trọng để duy trì các sự kiện thể thao. Vấn đề nằm ở chỗ khán giả có nhận ra ranh giới ấy hay không, và liệu những người như anh Thêm — với đôi chân chai sần vì hàng nghìn kilomet tập luyện — có bị biến thành một hình ảnh marketing thay vì được tôn trọng với tư cách một người yêu thể thao đích thực. Trở lại khoảnh khắc anh Thêm bước qua vạch đích 200 mét cõng vợ. Anh không chạy — anh đi. Anh không phá kỷ lục — anh hoàn thành. Nhưng trên khuôn mặt anh, có một thứ gì đó mà không số liệu nào có thể đo được: niềm tự hào của một người đàn ông hoàn thành thử thách bất thường bên cạnh người mình yêu thương, trước sự chứng kiến của cộng đồng mà anh thuộc về. Sân trống, nhưng tiếng anh vẫn vọng — trái bóng không cần khán giả để biết nó thuộc về đâu. Và cuộc đua này, dù không được ghi nhận bởi bất kỳ liên đoàn nào, vẫn là một chiến thắng — không phải của tốc độ, mà của ý chí được làm điều gì đó khác biệt. Sáng hôm sau, khi anh Thêm và chị Linh đứng ở vạch xuất phát marathon 42 km, có lẽ không ai trong số hàng nghìn runner khác biết rằng họ đã cõng nhau chạy đua hơn ba phút trước đó. Nhưng đôi chân của họ biết. Và đó là tất cả những gì cần biết. Tháng Chín nắng gắt ở Cần Giờ, nhưng cái nóng ấy không làm giảm đi không khí háo hức của hàng trăm người tham gia. Trẻ em chạy 1,5 km, có em khóc, có em cười, nhưng tất cả đều vượt qua vạch đích với sự hỗ trợ của các pacer. Người lớn chạy 3 km, cặp đôi cõng nhau 200 mét, và những runner marathon hoàn thành cự ly dài nhất — tất cả đều là một phần của bức tranh thể thao cộng đồng đang dần hình thành ở Việt Nam. Đây không phải là thể thao thượng hạng, nhưng đây là thể thao thuần khiết — thể thao không vì tiền, không vì danh, mà vì niềm vui được chuyển động cùng nhau. Khi tôi rời khỏi Cần Giờ trong buổi chiều Chủ Nhật ấy — dù chỉ bằng trí tưởng tượng qua những dòng mô tả trong bài báo — tôi mang theo một cảm giác quen thuộc: đó là niềm tin rằng thể thao không chỉ tồn tại trên sân vận động triệu đô, trong ánh đèn flash của truyền thông quốc tế, hay trong hợp đồng chuyển nhượng hàng triệu euro. Thể thao còn tồn tại ở những nơi không có bảng điểm, không có trọng tài, không có bình luận viên — chỉ có con người và đôi chân của họ. Và trong khoảnh khắc ấy, tại một bãi biển vắng ở Cần Giờ, thể thao đã tỏa sáng đúng nghĩa của nó.