Hiệp một 0-0 giữa U23 Thái Lan và U23 Nhật Bản: Khoảng cách thật nằm ở hàng thủ

Tiếng còi mãn cuộc hiệp một vang lên khi tỉ số vẫn là 0-0, và trên khán đài, một nhóm cổ động viên Thái Lan đứng dậy vỗ tay. Họ có lý do để hài lòng. Đối đầu với một đội U23 Nhật Bản vừa ghi chín bàn mà chưa thủng lưới bàn nào sau hai lượt trận, việc giữ sạch mành lưới trong bốn mươi lăm phút đầu là kết quả không tồi. Nhưng tôi ngồi đó, quyển sổ tay mở, ghi lại từng pha bóng, và cảm giác trong tôi lại đi ngược. Việc một đội cầm cự được hiệp một trước đối thủ mạnh hơn thường che giấu một vấn đề lớn hơn: cái giá cho sự cầm cự ấy sẽ được trả vào lúc nào. Tôi đã theo dõi đủ nhiều trận kiểu này để không tin rằng một hiệp 0-0 là tín hiệu tốt đơn thuần.

Câu chuyện của trận đấu này vượt ra ngoài tỉ số. Đây là lượt trận vòng bảng môn bóng đá nam tại Đại hội Thể thao châu Á, nơi U23 Nhật Bản và U23 Thái Lan nằm cùng bảng và đã lần lượt gặp hai đối thủ giống nhau: U23 Hồng Kông và U23 Kyrgyzstan. Kết quả của họ tạo nên một phép so sánh trực tiếp hiếm có.

U23 Nhật Bản thắng Kyrgyzstan 2-0 và thắng Hồng Kông 7-0, tức chín bàn ghi được và không để thủng lưới. U23 Thái Lan thắng Hồng Kông 3-2 và thắng Kyrgyzstan 5-1, tức tám bàn ghi được và ba bàn thua. Nhìn vào số bàn ghi, hai đội gần như ngang nhau. Nhìn vào số bàn thua, khoảng cách là ba.

Thể thức đặt hai đội vào hai tâm thế khác nhau. Nhật Bản chỉ cần hòa để giữ ngôi đầu bảng. Thái Lan buộc phải thắng. Trong bài toán ấy, một hiệp đấu không bàn thắng mang ý nghĩa riêng: nó dịch áp lực từ phía Nhật Bản sang phía Thái Lan. Với một đội bóng Đông Nam Á, đây là kiểu áp lực mà tôi đã chứng kiến nhiều lần ở các giải trẻ châu lục, và nó thường không kết thúc tốt đẹp ở hiệp hai.

Tôi dành phần lớn thời gian của hiệp một để đếm hai thứ: số lần hàng thủ Nhật Bản di chuyển như một khối, và số lần tuyến giữa Thái Lan phải lùi về sâu để bọc lót. Bóng đá không trả lời ngay; nó trả lời sau nhiều vòng đấu, nhưng có những tín hiệu chỉ cần bốn mươi lăm phút đã đủ để lộ ra.

Sự khác biệt giữa U23 Nhật Bản và U23 Thái Lan trong hai lượt trận đầu không nằm ở khả năng ghi bàn, nó nằm ở khả năng giữ sạch mành lưới.

Hai đội ghi được số bàn gần bằng nhau, chín so với tám. Nhưng Nhật Bản thủng lưới không bàn nào, còn Thái Lan thủng ba. Khi đối chiếu qua hai đối thủ chung, khoảng cách này càng rõ. Trước Kyrgyzstan, Nhật Bản thắng 2-0 còn Thái Lan thắng 5-1, nghĩa là Nhật ghi ít hơn ba bàn nhưng thủng ít hơn một. Trước Hồng Kông, Nhật Bản thắng 7-0 còn Thái Lan thắng 3-2, nghĩa là Nhật ghi nhiều hơn bốn bàn và giữ sạch lưới.

Đặt hai dòng kết quả ấy cạnh nhau, một mẫu hình hiện lên: hàng công Thái Lan không hề kém hàng công Nhật Bản về hiệu suất ghi bàn, nhưng hàng thủ Thái Lan để lộ lỗ hổng ở cả hai trận. Đó là lý do tôi không đọc hiệp một 0-0 như một dấu hiệu tích cực cho Thái Lan.

Trong hiệp một, tôi ghi lại ba lần Thái Lan để lộ khoảng trống giữa trung vệ và hậu vệ biên khi đối phương chuyển trạng thái. Không lần nào Nhật Bản tận dụng thành bàn. Nhưng việc đội bóng trẻ Nhật Bản liên tục tạo được những tình huống ấy cho thấy hàng thủ Thái Lan đang sống nhờ phản xạ cá nhân, chứ không nhờ cấu trúc. Phản xạ cá nhân giữ được trong bốn mươi lăm phút. Cấu trúc mới giữ được cả trận.

Phía Nhật Bản, điều tôi ghi nhận là sự kiên nhẫn. Đội bóng này không dồn ép điên cuồng để tìm bàn mở tỉ số. Họ luân chuyển bóng, giữ cự ly giữa các tuyến, và chờ. Khi đội bạn buộc phải thắng, thời gian đứng về phía đội chỉ cần hòa. Nhật Bản hiểu rõ điều đó. Sổ tay của tôi không ghi bàn thắng, nó ghi những lần lặp lại, và sự lặp lại đáng chú ý nhất trong hiệp một là cách Nhật Bản luôn có ít nhất năm cầu thủ phía sau bóng mỗi khi Thái Lan giành được quyền kiểm soát.

Khoảng cách giữa hai nền bóng đá ở cấp độ trẻ thường được đo bằng số bàn thắng. Cách đo ấy dễ nhưng sai. Thứ được đo đúng là khả năng chịu đựng áp lực mà không để lộ khoảng trống, và trong bốn mươi lăm phút đầu, Nhật Bản không để lộ, còn Thái Lan thì có.

Điều trái trực giác ở đây là Thái Lan đang sở hữu hàng công được đánh giá cao hơn so với cách đội bóng này tự nhìn mình. Tám bàn sau hai trận là hiệu suất mà nhiều đội ở giải đấu này không đạt được. Truyền thông khu vực, trong đó có cả một phần truyền thông Việt Nam, có xu hướng đọc những kết quả đó như dấu hiệu của một thế hệ tấn công mới của bóng đá Thái Lan.

Nhưng dữ liệu đối chiếu qua đối thủ chung lại kể một câu chuyện khác. Khi chất lượng đối thủ ngang nhau, Nhật Bản ghi nhiều hơn và thủng lưới ít hơn. Nói cách khác, thành tích ấn tượng của Thái Lan phần lớn được tạo nên trước những đối thủ yếu hơn, và khi gặp Kyrgyzstan, đội mà Nhật Bản hạ gọn 2-0, Thái Lan lại để thủng lưới một bàn. Sự bất đối xứng này là điểm mù của cách đọc thành tích thuần túy.

Tôi cũng phải thừa nhận mặt còn lại để giữ sự công bằng. Nhật Bản có thể đang ở thế trận nhẹ nhàng hơn, và việc Thái Lan buộc phải thắng khiến họ phải đẩy cao đội hình, từ đó lộ khoảng trống vốn không hẳn là bản chất hàng thủ. Một trận đấu không quyết định năng lực phòng ngự của cả một thế hệ. Nhưng ba bàn thua sau hai trận, đặt cạnh việc Nhật Bản giữ sạch lưới, vẫn là bằng chứng cần được tôn trọng thay vì gạt sang một bên.

Tín hiệu tôi sẽ theo dõi trong hiệp hai không phải là liệu Thái Lan có ghi bàn, mà là liệu họ có giữ được cấu trúc phòng ngự khi buộc phải đẩy cao. Nếu hàng thủ Đông Nam Á vẫn sống nhờ phản xạ cá nhân, bàn thua sẽ đến muộn nhưng sẽ đến. Tôi ghi lại điều đó, không phải để kết luận, mà để chờ xem liệu nó có lặp lại ở những vòng đấu sau, với cả Thái Lan và Việt Nam, hai đội bóng cùng sân chơi này.